Trafo Nedir? Ne İşe Yarar?

Tam adı transformatör olarak bilinen trafo, elektrik enerjisinin niceliklerini dönüştürmek için kullanılır. Aynı zamanda elektriksel bir devre elemanı olarak kabul edilir. İngilizce kökenli “Transformer” kelimesinden evirilmiştir. Endüstriyel alanda çok yaygın bir şekilde kullanılan bu kelimenin Türkçe anlamı ise dönüştürücüdür. Trafo bir tür elektrik makinesi olarak da bilinir.

Adını sıkça duyduğunuz kelimelerden biri olan trafo hakkında merak edilen pek çok soru vardır. Trafolar genel olarak enerji dağıtımında ve iletiminde kullanılırlar. Gerilimi manyetik indüksiyon yöntemi ile dönüştürmek için kullanılır. Bu makinelerin hareketli parçaları bulunmaz.

Dönüşüm işlemi ise frekans değiştirilmeden yapılır. Trafolar sayesinde enerji son kullanıcıya iletilmeden evvel ara istasyonlar kurulmuş olur. Bu sayede iletkenlerin kesitleri de küçülmüş olur. Bunun sonucunda maliyetler düşerken kayıplar da azalır.

Trafolar, elektrik devresinde akımın veya voltajın yükseltilmesi ve düşürülmesi için kullanılıyor. Elektronikte belirli frekansları iletmek de trafonun kullanım alanları arasında yer alır.

Transformatör (Trafo) Ne İşe Yarar?

Transformatörler enerji üretiminde ve dağıtımında çok yaygın bir şekilde kullanılan makineler olarak bilinirler. Elektrik enerjisi santrallerden kullanım alanlarına iletilirken hatlarda güç kaybı ve gerilim düşüşleri görülebilir. Bunun meydana gelmemesi için gücün sabit tutulması gerekiyor. Fakat sabit tutma işlemi meydana gelirken gerilimin yükseltilmesi de önemlidir. Farklı bir ifadeyle akımın düşürülmesi durumu saptanır.

Transformatör (Trafo) Ne İşe Yarar?

Akım düşürülmesi meydana geldiğinde iletkenlerin kesitleri de küçülür. Bu küçülme sayesinde kayıplar azalır ve maliyet düşer. Akım veya voltajı yükseltmek ve indirmek, trafonun en yaygın kullanım amaçlarından biridir. Elektrik enerjisinin daha kontrollü bir kullanımını sağlamak için trafoların büyük bir önemi vardır. Bu nedenle de trafolar elektrik santrallerinin olmazsa olmazlarıdır.

Transformatörün işlevini genel olarak özetlemek gerekirse düşük akımlı yüksek gerilimli elektriği, hemen hiç enerji kaybı olmaksızın yüksek akımlı düşük gerilimli duruma düşürmektir. Transformatörler elektrikle çalışan pek çok aracın tamamlayıcı elemanı olarak kabul edilirler. Bu yüzden transformatörlerin önemi her zaman açıktır. Bilgisayar, oyuncak arabalar, pil şarj araçları, masa lambaları gibi birçok cihazın gerilimini ayarlayabilmek için trafolar kullanılır.

Trafo Çalışma Prensibi Nedir?

Trafolar silisli ve ince saclardan oluşur. Kapalı bir manyetik gövdeleri vardır. Manyetik gövde üzerine sarılan yatılılmış iletken sargılardan oluşur. Transformatörlerde iki sargı bulunmaktadır. Bunlar birincil sargı ve ikincil sargı olarak bilinirler. Bu sargılar aynı zamanda farklı isimlerle de anılırlar.

Trafo Çalışma Prensibi Nedir?

Bunlar sekonder ve primer olarak bilinirler. Bu sargıların elektriksel bağlantısı yoktur. Trafolar hakkında yanlış bilinen bir gerçek vardır. Çünkü halk arasında bu makinelerin elektrik ürettiğine inanılır. Ancak transformatör çalışma prensibi incelendiği zaman trafoların böyle bir işlevleri olmadığı anlaşılıyor.

Bunun yanı sıra elektrik enerjisi tüketimi konusunda da herhangi bir etkileri bulunmuyor. Elektrik enerjisini herhangi bir kayba uğratmadan ikincil sargısına taşıyabilen trafo makineleri, bu şekilde bir çalışma prensibi uygular. Trafonun böyle bir kapasiteye sahip olması çok önemlidir.

Ancak dirençten dolayı bir miktar güç kaybı meydana gelmesi normaldir. Trafoların faydası ise bu kayıpların en az şekilde gerçekleşmesini sağlamaktır.

Trafo Çeşitleri

Trafo çeşitleri, kullanım amaçlarına göre türlere ayrılır. Güvenli olarak ölçümlerin yapılmasından akımın güvenli olarak taşınmasına kadar bir çok çeşidinin olduğunu söylemek mümkündür. Trafo çeşitleri ise şunlardır:

  • İletim Transformatörleri
  • Dağıtım Transformatörleri
  • Ara İstasyon Transformatörleri
  • Güç Transformatörleri
  • Yalıtım Transformatörleri
  • Oto Transformatörler

Adlı trafo çeşitleri vardır. Her biri farklı bir amaç için kullanılır.

İletim Transformatörleri

Çok yüksek, güçlü ve büyük gerilimin uzak bölgelere iletilmesinde gerilim yükseltici görevi ile kullanılır.

Dağıtım Transformatörleri

Orta düzeydeki bir gerilimi mevcut seviyeden daha az seviyelere indirgemek amacıyla kullanılır.

Ara İstasyon Transformatörleri

Gerilimi daha orta seviyelere çekebilmek için tercih edilen bir trafo çeşididir.

Güç Transformatörleri

Birçok farklı uygulama ve tiplerde elektronik devrelerde kullanılır.

Yalıtım Transformatörleri

Doğru düzeyde olan bir akımın yalıtımı amacı ile kullanılır.

Oto Transformatörler

Sekonder ve primer sargıları elektriksel olarak birbiri ile bağlantılı durumda olan transformatörlere otomatik transformatör denilmektedir. Genel olarak düşük güçlerde kullanım gösterir.

Nüvelerine Göre Transformatörler

Nüvelerine göre trafo çeşitleri şunlardır:

Çekirdek Tipi

Sargıların yalıtımları kolay olduğu için aşırı yüksek ve güçlü gerilimli trafolarda kullanılır.

Mantel Tip

Bu nüvelerde sargılar ortadaki bacak kısmına sarılmıştır. Ortadaki ayak kesiti ise yan kısımdaki ayakların kesitlerinin iki katı olarak görülür.

Dağıtılmış Tip: Artı şeklindeki bu trafolarda ise sargılar orta ayağa sarılı bir şekildedir. Dağıtılmış tip trafolarda kaçak akılar oldukça azdır.

Ferrit Nüve

Manyetik akı geçirgenliği yüksek olan bu nüveler güç elektroniği alanında yaygın bir şekilde kullanılırlar.

Bunlar nüvelerine göre trafo türleri olarak karşımıza çıkarlar.

Soğutma Türlerine Göre Transformatörler

Soğutma türlerine göre transformatörler şunlardır:

Yağlı Tip Transformatörler

Yağlı Tip Transformatörler

Atmosfere kapalı olan bu trafolarda sargılar yağın içerisinde konumlandırılmıştır. Yağlı tip trafolar yanma tehlikesi taşırlar. Genellikle bu tip trafolarda patlamalar daha yaygın bir şekilde görülüyor.

Kuru Tip Transformatörler

Kuru Tip Transformatörler

Bu tip trafo modellerinde yalıtım havayla sağlanır. Yalıtımın daha iyi ve yeterli olması için sargılar arasında bulunan mesafe arttırılıyor.

Trafo Görevi

Trafo, elektrik enerjisinin niceliklerini istenilen değere dönüştürmekle görevlidir. Kullanım amacına uygun trafo çeşitleri bulunuyor. Bu nedenle trafonun görevini tam olarak yerine getirebilmesi için hangi amaçla kullanılması gerektiğini iyi bilmek önemlidir.

Trafo Kullanım Alanları

Transformatör nerede kullanılır sorusu oldukça dikkat çeker. Trafolar, elektrik enerjisinin olduğu hemen her alanda kullanılabilirler. Eğer bir yerde elektrik enerjisi var ise istisnasız trafo makineleri de bulunur. Bu makineler elektriksel sistemler açısından büyük önem taşır. Bunun yanı sıra çalışma ortamlarına göre pek çok farklı ölçüsü ve türü de bulunur. Trafolar en başta elektrik enerjisi dağıtım alanlarında kullanılır.

Ayrıca şebekeden enerji alan cihazlarda ve enerji santrallerinde de trafoları görebilmek mümkündür. Bu konuda daha net bir ifade kullanmak gerekirse bir yerde AC (alternatif akım) bulunuyor ise orada trafonun varlığından söz edilebilir. Pek çok farklı tipte var olan trafolar, elektriksel sistemlerin düzenli bir şekilde çalışabilmesi açısından gerekli bir makinedir.

Trafo Yapısı

Trafolar, sekonder ve primer adlı iki sargıdan ve nüveden oluşur. Eğer bu iki sargı ince demir levhaların üzerine sarılmış ise demir çekirdekli trafo olarak kabul edilir. Plastik, tüp gibi demirsiz bir çekirdeğe sarılmış ise hava çekirdekli trafo adıyla anılır.

Trafoyu meydana getiren bölümler ise şu şekildedir:

Saç Öbek

Silisyumlu sac levhalardan yapılan saç göbek, trafolarda magnetik devreyi meydana getiriyor. Sac levhalar arasında fuka akımları doğmaması için levhalar birbiriyle yalıtım yapılır.

Bobinler

Trafoların üzerinde genellikle iki bağımsız bobin grubu yer alıyor. Alternatif akımın uygulandığı gruba primer adı verilir. Akımın alındığı gruba ise sekonder denir.

Og Trafo

Orta gerilim trafosu büyük ticari binalarda ve endüstriyel tesislerde kullanılır. Bu trafoların amacı ise binalarda ve tesislerde kullanılan aydınlatma sistemleri, büyük motorlar ve diğer elektrikli ekipmanları çalıştırılabilmektir. Orta gerilimli trafoların kullanım alanları oldukça geniştir. Şehirlerdeki aydınlatma sistemlerinde de bu makineler kullanılır. Bu transformatörler trafik işaretleri ve sokak lambaları gibi aydınlatma sistemlerinin güç kaynağıdırlar.

Orta gerilim trafoları sadece elektrik enerjisi dönüştürmekle yetinmez, aynı zamanda bu sistemlerin güvenli bir şekilde çalışabilmelerine de olanak sağlar. Og trafo kullanım koşullarına ve amacına uygun şekilde yapılır.

Transformatörlerin Günlük Yaşamdaki Önemi

Trafolar sayesinde modern dünyada kullandığımız pek çok cihaz kolaylıkla çalışabiliyor. Enerji santrallerinden dağılan elektrik akımı, trafolar sayesinde hem verimli hem de güvenli bir şekilde yaşam yerlerimize ulaşıyor. Trafolar sayesinde elektriğin doğru voltaj seviyesine getirilmesi sağlanıyor. Bu da elektriğin daha etkili ve güvenli bir konuma gelmesini sağlıyor.

Mesela kullandığımız her elektronik alet aynı derece elektrik akımına ihtiyaç duymayabilir. İşte trafo sistemleri akımları düzenli bir hale getirerek gerekli olan miktarda elektrik dağıtımı yapar. Bu da cihazların fazla elektrik ya da az elektrik karşısında bozulmalarını sağlıyor. Trafolar sayesinde her cihaz düzgün bir şekilde çalışır.

Trafoların günlük hayattaki bir diğer önemi ise elektrik enerjisinin uzun mesafelere daha güvenli ve hızlı bir şekilde taşımasını sağlıyor olmasıdır. Yüksek voltajlı elektrikler daha az enerji kaybı yaşayarak iletilirler. Yüksek voltajlı elektrikler ise büyük bir tehlike barındırırlar. İşte bu trafolar sayesinde yüksek voltajlı elektrikler daha düşük bir voltaja dönüştürülürler.

Trafo Tamir, Bakım Ve Onarımının Önemi

Enerji dağıtım ve iletim sistemlerinde kritik bir görev üstlenen trafolar, belli dönemlerde aşınmalar ve arızalanmalar yapabilirler. Bu nedenle trafo tamir, bakım ve onarımı büyük bir önem taşır. Trafo tamir ve bakımlarının her zaman düzenli olarak yapılması gerekir.

Bu sayede cihazlarınız daha güvenli ve verimli bir şekilde çalışabilir. Bu bakım ve tamir işlemleri aynı zamanda enerji kaybını da minimize eder. Trafolarda enerji kesintilerinin ve yangınların olmaması için bu işlemlere ehemmiyet verilmesi gerekmektedir. Aksi halde ciddi ve beklenmedik kazalara davetiye çıkarabilirsiniz.

Trafo Bakım Adımları

Trafo bakımının her zaman yapılması önemlidir. Bu konuda nasıl bir yol izlemeniz gerektiği konusunda gerekli bilgiler aşağıda verilmiştir.

Trafo bakım aşamaları şu şekilde yerine getirilmelidir:

Manyetik çekirdeğin temizlenmesi

Manyetik çekirdek bölümünde biriken toz ve kirin temizlenmesi gerekir. Bu toz ve kir manyetik çekirdeği olumsuz etkiler. Bu nedenle manyetik çekirdeğin düzenli aralıklarla temizlenmesi büyük önem taşıyor.

Termal kamerayla kontrol etme

Zaman içerisinde ısınan trafo, verimliliğini kaybedebilir. Bu ısınmayı kontrol edebilmek için termal kameralar kullanılabilir.

İzolasyon direnci ölçümü

Trafolarda yer alan izolasyon malzemelerinde birtakım aksilikler meydana gelebilir. İzolasyonu direnci ölçümleri sayesinde bu bakım aşamasını yerine getirebilirsiniz.

Kontakların temizlenmesi

Trafo kontaklarında biriken toz ve kirler, kontak direncinin artmasına yol açabilir. Bu yüzden kontakların da düzenli bir şekilde temizlenmesi gerekiyor.

Yağ seviyesi kontrolü

Bazı trafoların soğuması için yağ kullanımı yapılır. Eğer yağ seviyesinde herhangi bir düşüklük meydana gelirse trafonun çalışmasında sıkıntı yaşanabilir. Hatta trafo ciddi zararlar görebilir. Bu yüzden yağ seviyesinin de düzenli bir şekilde kontrol edilmesi gereklidir.

Yük testleri

Belirli bir yük altında çalışan trafo, yük değişimi yaşadığı zaman verimliliğini kaybedebilir. Bunu kontrol edebilmek için de yük testlerinin yapılması gerekiyor.

Bu aşamaları yerine getirerek trafo bakımını kolayca uygulayabilirsiniz. Ancak unutulmaması gereken en temel konuysa trafo bakımlarının zamanında yapılması gerektiğidir.

Trafo Bakımı Yapan Firmalar

Transformatör bakımı yapan firmalar genel olarak iş yoğunluğunun ve sanayi bölgesinin yoğun olduğu alanlarda daha fazla iş görürler. Yüksek nüfuslu illerde kullanılan trafo sayısı bir hayli fazladır.

Bu nedenle büyükşehirlerdeki trafo bakımı yapan firmaların daha etkin olmaları gerekir. Trafo bakımlarının sık ve düzenli olması en başta can güvenliği açısından gereklidir. Bu gibi firmaların trafo bakımı konusunda uzman olmaları gerekiyor. Profesyonellik bu işte aranılan en önemli kriterlerden biri olmalıdır.

Akım Trafoları Nedir?

Bu tür trafolar genellikle enerji kullanımının ölçümünde ve devre koruma sistemlerinde kullanılır. Akım dönüştürme oranı ile bilinen akım trafoları, devre üzerinde akan bir akımın ölçümlenmesi istendiği zaman kullanılır. Cihaz, okumuş olduğu akımla dönüştürme oranını çarparak hesaplama yapar.

Trafoların Kullanım Amaçları

Transformatörler birden fazla amaç doğrultusunda kullanılabilirler. Pek çok alanda bu makineleri görebilmeniz mümkündür. Genel olarak 3 farklı amaç için kullanılan trafolar, hayatımızın önemli birer parçaları olarak da değerlendirilirler.

Trafoların en yaygın kullanım amaçlarından ilki, mevcut gerilimi düşürmek veya yükseltmektir. İkinci kullanım amacı ise aynı güç hattına bağlı konumda yer alan şaseleri ortak devrelerden korumaktır. Üçüncü amaç ise empedans uygunluğunu sağlamaktır.

Trafoların Özellikleri Nelerdir?

Trafoların özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

  • Trafolar iki adet bobin ve nüveden oluşur.
  • Bu yapı, elektrik enerjisini bir iletken alır ve diğerine iletir.
  • İki bobinden bir tanesi üzerinden gerilim uygulanır. Bu gerilim sayesinde manyetik akı meydana gelir.
  • Trafoda meydana gelen akının şiddeti ve yönü sürekli değişir.

Bu özelliklere sahip olan trafolar, günümüz elektrik dünyasında çok önemli bir yere sahiptirler.

Transformatörlerin Dönüştürme Oranı

Trafoların sekonder ve primer sarım sayıları, akımları ve gerilimleri arasında sabit bir oran bulunuyor. Bu oranın adı ise dönüştürme oranı olarak kabul edilir. Dönüştürme oranına göre primer gerilimi ve sarım sayısı sabit kabul edilir ise sekonder sarım sayısında artış yapılırsa sekonder akımı düşer ve sekonder akımı artış yaşar. Sekonder sarım sayısında azalma yapılırsa da sekonder geriliminde düşüş meydana gelir.

Trafo Yağı Nedir? Nasıl Olmalıdır?

Transformatör yağı, yüksek sıcaklık içeren ortamlarda bile kendini koruyabilen ve güzel elektriksel yalıtım yapabilme özelliğini taşıyan mineral yağ olarak bilinir. Kıvılcımları ve izole koronaları bastırmayı amaçlar. Aynı zamanda soğutucu olarak da işlev görür. Bilimsel olarak geliştirilen koşullarda üretilen özel bir yağdır.

Trafo yağının belli özellikleri taşıyor olması çok önemlidir. Bu özellikler ise şunlardır:

  • Işığın altında kalıntısız, şeffaf ve temiz olmalıdır.
  • Yağ delinme testi yapılarak seviyenin yüksek olmasına bakılmalıdır.
  • Yoğunluğun düşük bir seviyede olması gerekir.
  • Düşük sıcaklıklarda katılaşma yaşamamalıdır.
  • Akıcı bir yapıda olmalıdır.
  • Yanma noktası maksimum seviyede olmalıdır.
  • Isı iletimi yüksek derecede olmalıdır.
  • Vizkozitenin iyi olması gerekir.
  • Oksidatif bozulmalara dayanıklı bir yapıda olmalıdır.

Bunlar trafo yağının sahip olması gereken özellikleri arasında yer alırlar.

Sık Sorulan Sorular

Trafo Nedir? (Kısaca Anlamı)

Elektrik enerjisinin frekansını değişikliğe uğratmadan gerilim seviyesini yükselten veya alçaltan sisteme trafo denir.

Trafo Kullanmak Gerekir Mi?

Trafo olmadan elektrik sistemlerini düzgün bir şekilde yönetmek mümkün olmaz. Transformatörler sayesinde daha verimli bir elektrikli sistemi elde edilir.

Trafolar Neden Kullanılır?

Trafolar üretken elektriğin istediğimiz gibi dağıtılması ve iletilmesi konusunda yardımcı olan sistemlerdir. Bu sistemlerin verimleri oldukça yüksektir. Bundan dolayı da kullanım alanları hızlıca genişlemiştir. Bu trafo sistemleri sayesinde elektrik dağıtımında büyük bir kolaylık elde edilir.

Trafo Fiyatları Nedir?

Trafo fiyatlarını öğrenebilmek için öncelikle ne çeşit bir trafo türüne gereksinim duyulduğunu tespit edilmesi gerekmektedir. Çünkü trafo çeşitlerinde fiyat değişimi söz konusudur.

Trafo Bakımı Kaç Yılda Yaptırılır?

Trafo bakımının yılda en az 1 kez yaptırılması gerekir.

Google Maps

www.ozkentrafo.com.tr